Sponning: Breedte, Diepte, Maatvoering, Glasdikte, Verbreding, Onderhoud, Materiaal, Vormen, Glasopsluiting, Afdichting

Een sponning is de uitgefreesde of gevormde uitsparing in een kozijn waarin het glas of de deur rust. Belangrijke aspecten zijn diepte, breedte, glasdikte, maatvoering, onderhoud, verbreding, vormen, materiaal, afdichting en glasopsluiting. De sponning bepaalt hoe diep en hoe breed het glas of paneel in het kozijn komt te liggen. Bij hardhouten kozijnen is de sponning meestal in het hout gefreesd, terwijl andere materialen vaak een vooraf gevormd profiel hebben. De afmetingen hangen samen met de glasdikte, de ruimte voor afdichting en de stevigheid van de beglazing. Dit artikel behandelt de diepte, de breedte, de glasdikte, de maatvoering en het onderhoud van de sponning.
Belangrijkste punten
- De sponningdiepte voor de aanslag van een draaiend deel is 15 tot 25 mm.
- Een glassponning is 20 tot 24 mm voor dubbel glas en 28 tot 44 mm voor HR++ en drievoudig glas.
- Houd rondom het glas ongeveer 3 mm speling aan en gebruik 3 tot 5 mm kit.
- De glasopsluiting voor de glasrand bedraagt meestal 12 tot 18 mm.
- Inspecteer en schilder de sponning elke 5 tot 7 jaar om houtrot te voorkomen.
Hoe diep moet een sponning in een raamkozijn zijn?
Een sponning in een raamkozijn moet voor een draaiend deel een sponningdiepte hebben van 15 tot 25 mm om de gewenste wind- en waterdichtheid te garanderen. Volgens SKH is een sponningdiepte van minimaal 15 tot 18 millimeter in de Nederlandse bouwtechnische praktijk gebruikelijk om de overlap tussen kozijn en draaiend deel te garanderen. Deze maatvoering zorgt ervoor dat de afdichting, zoals een tochtstrip of rubberprofiel, voldoende tegen de aanslag klemt wanneer het raam gesloten is. Naast de diepte voor het draaiende deel is de inwendige sponninghoogte voor de rand van het glas essentieel voor een solide constructie.
| Onderdeel kozijnprofiel | Maatvoering (in mm) | Functioneel doel |
|---|---|---|
| Sponningdiepte (draaiend deel) | 15 – 25 | Garantie voor wind- en waterdichtheid |
| Glasopsluiting | 12 – 18 | Solide constructie en glasranddekking |
| Speling rondom het glas | 3 | Ruimte voor dilatatie en positionering |
| Voeg of kitbreedte | 3 – 5 | Afdichting van de glasverbinding |
Richtlijnen voor sponning- en glasmaten (in mm)
De effectiviteit van de sponning wordt bepaald door de juiste verhoudingen tussen de verschillende onderdelen van het kozijnprofiel. Hieronder staan de standaardrichtlijnen voor de dieptematen:
- Sponningdiepte voor de aanslag van het draaiende deel: 15 tot 25 mm.
- Glasopsluiting (sponningshoogte) voor de glasrand: 12 tot 18 mm.
- Speling rondom het glas in de sponning: ongeveer 3 mm.
- Voeg of kit in de glassponning: circa 3 tot 5 mm.
Bij het bepalen van de benodigde diepte is het van belang om rekening te houden met de positionering van de zetblokjes, aangezien deze de rustpositie van het glas in de sponning bepalen. Controleer bij het sluiten van het raam of het draaiende deel over de gehele lengte gelijkmatig tegen de aanslag rust.
Houd bij het ontwerpen en monteren van raamkozijnen rekening met de volgende aanvullende technische aandachtspunten:- Zorg voor een minimale ventilatiespanning van 5 mm onder de glaslatten om condensvorming en houtrot te voorkomen.
- Pas een afschuining van minimaal 5 graden toe op de horizontale onderdorpel voor een effectieve waterafvoer naar buiten.
- Controleer bij plaatsing of de glasdikte in verhouding staat tot de sponningdiepte, zodat de glaslat de ruit stevig en trillingsvrij opsluit.
- Breng bij houten kozijnen een grondlaag aan in de sponning voordat de beglazing wordt geplaatst voor een optimale hechting van de kitrand.

Sponningbreedte bij dubbel glas, HR++ en drievoudig glas
De sponningbreedte bij dubbel glas, HR++ en drievoudig glas verschilt aanzienlijk per type beglazing, aangezien de ruimte in het kozijn moet corresponderen met de dikte van de gekozen ruit inclusief de noodzakelijke speling en afdichting.
Minimale sponningbreedte per type glas (in mm)
| Type beglazing | Sponningbreedte |
|---|---|
| Dubbel glas | 20 tot 24 mm |
| HR++ en drievoudig glas | 28 tot 44 mm |
Naast de dikte van het glas zelf, vergt de sponning een speling van ongeveer 3 mm rondom het glas om werking van het kozijn op te vangen. Daarnaast moet je rekening houden met de ruimte voor de afdichting, bestaande uit een voeg of kit van circa 3 tot 5 mm. Per NEN is voor HR++ en triple glas in de Nederlandse praktijk een minimale sponningdiepte van circa 15 tot 20 millimeter vereist om voldoende plek te bieden aan glaslatten en kit. Wanneer je de beschikbare ruimte in jouw kozijn opmeet, is het essentieel om deze extra marges op te tellen bij de dikte van de glasplaat om te bepalen of het gekozen glassysteem daadwerkelijk past. Omdat een te krappe sponning kan leiden tot glasbreuk door spanning, is een nauwkeurige berekening van de totale benodigde breedte noodzakelijk voordat je overgaat tot de aanschaf van nieuw glas.
Controleer bij het inmeten of de huidige zetblokjes niet zodanig dik zijn dat ze de effectieve ruimte voor de ruit binnen de sponning verder beperken.
Houd bij het inmeten en de voorbereiding rekening met de volgende aanvullende aspecten:- Controleer of de kozijnconstructie voldoende draagkracht heeft voor het aanzienlijk hogere gewicht van triple glas ten opzichte van dubbel glas.
- Verifieer of het hang- en sluitwerk van draaiende delen geschikt is voor de gewichtstoename van dikker isolatieglas.
- Houd rekening met de eventuele noodzaak voor bredere glaslatten als de nieuwe glasdikte groter is dan de oorspronkelijke situatie.
- Zorg voor een vlakke ondergrond in de sponning, aangezien oneffenheden bij dikkere ruiten sneller tot lokale spanningspunten en glasbreuk leiden.
Past dikker glas in jouw kozijn en wat bepaalt de maximale glasdikte?
Of dikker glas in jouw kozijn past, wordt bepaald door de beschikbare breedte van de glassponning, die voor HR++ en drievoudig glas tussen de 28 en 44 mm moet liggen, waarbij je rekening houdt met de benodigde speling van ongeveer 3 mm rondom het glas.
| Onderdeel van de sponning | Rol bij het bepalen van de maximale glasdikte | Impact op de montage |
|---|---|---|
| Vaste aanslag | Vormt de onverplaatsbare buitenbegrenzing | Bepaalt de fysieke ruimte aan de buitenzijde |
| Glassponningbreedte | Stelt de totale beschikbare inbouwruimte vast | Beperkt het maximale type isolatieglas (HR++ of triple) |
| Glaslat | Zorgt voor de klemming aan de binnenzijde | Vereist vervanging door slanker profiel bij dikker glas |
| Zetblokjes | Positioneren en ondersteunen het glas | Nemen ruimte in beslag binnen de sponningmarge |
| Afdichtingsruimte | Biedt benodigde speling (ca. 3 mm rondom) | Essentieel voor constructieve veiligheid en dilatatie |
Benodigde ruimte in de glassponning (mm)
Welke onderdelen van de glassponning beperken de glasdikte?
Ja, dikker glas past in jouw kozijn wanneer de afmetingen van de sponning voldoende ruimte bieden voor het gekozen glassoort. De maximale glasdikte wordt primair beperkt door de fysieke breedte van de glassponning en de resterende ruimte voor de afdichting. Bij bestaande houten kozijnen is de breedte vaak de bepalende factor, omdat de vaste aanslag niet zomaar verplaatst kan worden zonder de structurele integriteit van het kozijn aan te tasten. Per het Besluit bouwwerken leefomgeving moet bij het plaatsen van dikker isolatieglas in bestaande kozijnen de constructieve veiligheid en windbelasting conform de NEN-EN 1991-1-4 worden gewaarborgd.
Rol van de glaslat en de zetblokjes
De glaslat is medebepalend voor de maximale dikte omdat deze de ruimte aan de binnenzijde van de sponning afsluit. Wanneer je kiest voor dikker isolatieglas, moet de glaslat vaak worden vervangen door een slanker exemplaar of een speciaal profiel om de totale breedte van de constructie te accommoderen.
- Vaste aanslag: bepaalt de buitenste grens van het glas.
- Glaslat: fixeert het glas aan de binnenzijde en beïnvloedt de totale breedte.
- Zetblokjes: zorgen voor de noodzakelijke speling en ondersteuning, en nemen circa 3 mm per zijde in beslag.
Wanneer is verbreding van de sponning mogelijk?
Verbreding van de sponning is enkel mogelijk bij houten kozijnen waarbij voldoende vlees aanwezig is om de aanslag verder uit te frezen. Dit proces vereist uiterste precisie om de stabiliteit van het kozijn te behouden. Bij kunststof of aluminium kozijnen is verbreding uitgesloten, omdat de sponning een integraal onderdeel is van het gefabriceerde profiel.
Speling en kit rondom het glas.
Een correcte plaatsing vereist altijd voldoende speling rondom het glas in de sponning van ongeveer 3 mm. Deze ruimte is essentieel voor de werking van het materiaal en de juiste aanbrenging van de kitvoeg, die circa 3 tot 5 mm dient te zijn voor een waterdichte afsluiting. Meet nauwkeurig de beschikbare diepte en breedte op voordat je glas bestelt dat de sponning volledig zou vullen.
Volg deze stappen om de geschiktheid van jouw kozijn voor dikker glas te beoordelen:- Verwijder de bestaande glaslatten om de volledige sponningdiepte vanaf de vaste aanslag tot aan de binnenzijde van het kozijn bloot te leggen.
- Meet de exacte afstand tussen de vaste aanslag en het vlak waar de nieuwe glaslat komt te zitten.
- Trek 6 millimeter van de gemeten breedte af voor de benodigde speling (3 mm aan elke zijde) en de dikte van de glasband.
- Controleer of de resterende ruimte voldoende is voor de dikte van het gekozen isolatieglas inclusief de benodigde steunblokjes.
- Selecteer glaslatten met een aangepaste dikte die de resterende vrije ruimte na het plaatsen van het glas correct opvullen.
Het verschil tussen sponningmaat, dagmaat en buitenmaat
Het verschil tussen sponningmaat, dagmaat en buitenmaat is bepalend voor de juiste bestelling en pasvorm van jouw kozijn. De sponningmaat fungeert als de functionele opening waarin de deur of het raam valt, terwijl de overige maten de fysieke grenzen van het gehele kozijn aangeven.
| Terminologie | Definitie van het meetpunt | Functionele toepassing |
|---|---|---|
| Sponningmaat | Afstand tussen de aanslagvlakken in het profiel | Bepaling van de maatvoering voor draaiende delen |
| Dagmaat | Vrije doorgang tussen stijlen en dorpels | Berekening van lichtinval en doorgangsruimte |
| Buitenmaat | Totale breedte en hoogte van het volledige kozijn | Passende montage in de ruwbouwsparing |
- Sponningmaat: De maat van de opening tussen de sponningen waarbinnen het raam of de deur exact past; deze vormt de basis voor het bepalen van de draaiende delen. Volgens de NEN-normering is de sponningmaat de maatvoering van de inkeping in het kozijnprofiel waarin het raam of de deur valt, gemeten tussen de aanslagvlakken.
- Dagmaat: De vrije doorgang of lichtopening tussen de stijlen en dorpels van het kozijn, gemeten voorbij de sponning.
- Buitenmaat: De totale afmeting van het volledige kozijn, inclusief de buitenste stijlen en dorpels, gemeten van de uiterste zijden.
Houd bij het opmeten rekening met de benodigde speling rondom het bewegende deel om klemmen in de sponning te voorkomen.
Houd bij het inmeten van de kozijnen rekening met de volgende praktische richtlijnen:- Gebruik altijd een gekalibreerd meetlint en meet op drie verschillende punten (boven, midden, onder) om afwijkingen door scheve muren te ondervangen.
- Hanteer voor de buitenmaat de kleinste gemeten breedte en hoogte minus een marge van 10 millimeter voor een correcte aansluiting met de stelkozijnen.
- Controleer bij het bepalen van de sponningmaat of er rekening is gehouden met de dikte van de afwerkingsprofielen of tochtprofielen die in de sponning worden geplaatst.
- Stel bij het bepalen van de dagmaat vast of de gekozen positie van het kozijn in de ruwbouwsparing invloed heeft op de effectieve vrije doorgang.
Zo controleer en schilder je de sponning tegen houtrot
Het controleren en schilderen van de sponning tegen houtrot is essentieel omdat vocht zich daar ophoopt bij gebarsten kit, verzakte glaslatten of verouderde verflagen, wat het hout op termijn aantast. Door elke 5 tot 7 jaar gericht onderhoud uit te voeren aan de sponning, verleng je de levensduur van jouw kozijn aanzienlijk.
| Onderhoudsstap | Technische Specificatie / Richtlijn | Doelstelling |
|---|---|---|
| Inspectie sponning | Controle op zachte plekken en vocht | Vroegtijdige detectie van houtrot |
| Kitnaad breedte | 3 mm tot 5 mm | Ruimte voor werking zonder kieren |
| Afwatering | Open verbinding naar buiten met afschot | Voorkomen van vochtophoping |
| Glaslatten | Verwijderen voor reiniging en inspectie | Toegang tot kritieke aansluitpunten |
| Onderhoudsinterval | Elke 5 tot 7 jaar | Maximale levensduur van het kozijn |
Onderhoudsrichtlijnen in millimeters
- Verwijder voorzichtig de glaslatten uit de sponning om de ruimte achter het glas te inspecteren op zachte plekken of vochtophoping.
- Verwijder oude, loszittende kitresten volledig, aangezien deze vaak de bron zijn van binnendringend vocht.
- Controleer of de zetblokjes nog in goede staat verkeren en of ze de afwatering in de sponning niet blokkeren. Per Centrum Hout is het namelijk noodzakelijk dat de sponning in de onderdorpel over voldoende afschot en een open verbinding naar buiten beschikt om vocht af te voeren en zo houtrot te voorkomen.
- Schuur de sponning grondig kaal bij beschadigingen, breng een geschikte houtrotvuller aan indien nodig, en werk het hout af met een hoogwaardige grondverf.
- Plaats na het drogen van de verf nieuwe glaslatten en breng een verse, waterdichte kitlaag aan die de naad tussen het glas en de sponning volledig afsluit.
Controleer bij het terugplaatsen van de glaslatten of de kitnaad van 3 tot 5 mm rondom voldoende ruimte biedt voor werking zonder dat er nieuwe kieren ontstaan.
Volg deze aanvullende instructies om een duurzaam resultaat te garanderen:- Behandel kaalgekomen hout na de inspectie direct met een geschikte houtrotstop of impregneermiddel voordat u opnieuw gaat gronden.
- Gebruik voor het afkitten uitsluitend een hoogwaardige, overschilderbare beglazingskit die voldoet aan de geldende NEN-normen.
- Zorg ervoor dat de nieuwe glaslatten aan de onderzijde zijn voorzien van ventilatieblokjes voor een permanente luchtcirculatie.
- Werk de kitnaad schuin af met een afstrijker om te voorkomen dat er stilstaand water op de kitrand blijft liggen.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen een buitensponning en een binnensponning?
Het verschil tussen een buitensponning en een binnensponning zit in de positie van de aanslag voor de draaiende delen. Bij een buitensponning bevindt de aanslag zich aan de buitenzijde van het kozijn, terwijl de aanslag bij een binnensponning aan de binnenzijde van het kozijn is geplaatst.
Hoe verschilt de sponning in een houten kozijn van die in een kunststof of aluminium kozijn?
Een houten kozijn heeft een sponning in de vorm van een inkeping met een glaslat of stopverf, terwijl een kunststof of aluminium kozijn de sponning standaard ingebouwd heeft in het profiel. Deze profielen bevatten vaak meerdere kamers en een extra afdichtingslaag voor een betere isolatie dan bij hout.
Hoe zorgt de sponning voor wind- en waterdichtheid van een raam?
De sponning zorgt voor wind- en waterdichtheid doordat de afdichting, zoals een tochtstrip of rubberprofiel, strak tegen de aanslag klemt. Een afschuining van circa 5 graden onderaan de sponning voorkomt bovendien dat regenwater blijft staan, wat de duurzaamheid van het kozijn en de afdichting aanzienlijk vergroot.
Waarom rust glas op zetblokjes in de sponning en hoe wordt het vastgezet met glaslat of kit?
Glas rust op zetblokjes in de sponning voor de juiste ondersteuning en uitlijning, met een speling van ongeveer 3 mm rondom en een voeg van circa 3 tot 5 mm kit. Het glas wordt vervolgens definitief vastgezet met een glaslat, waarbij een sponningshoogte van 12 tot 18 mm zorgt voor voldoende opsluiting.
Kan een te smalle sponning worden verbreed voor isolatieglas en wat kost dat aan tijd per raam?
Ja, een te smalle sponning kan worden verbreed, een klus waar een timmerman enkele uren werk per raam aan kwijt is. Dit is vaak nodig omdat de sponningmaat de maximale dikte van het glas bepaalt; voor HR++ en drievoudig glas moet de sponning namelijk 28 tot 44 mm breed zijn.